ลูกค้าพร้อม แต่ร้านยังติดขัด
ในกรุงเทพฯ ลูกค้าสนับสนุนบรรจุภัณฑ์ที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม แต่ร้านค้าจำนวนน้อยที่มีทางเลือกให้ และการต้องจัดการบรรจุภัณฑ์หลายแบบกลายเป็นภาระ
ผลลัพธ์และงานวิจัย
ไม่ใช่แค่แอป แต่เป็นงานวิจัยที่ยังเดินอยู่
ตามสั่ง-ตามส่งเป็นโครงการนำร่องภายใต้สถาบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ที่ทดลองว่าแพลตฟอร์มดิจิทัลจะเป็นของชุมชนได้จริงหรือไม่ และในรูปแบบใด
2563
เริ่มต้นที่ซอยลาดพร้าว 101 (ค.ศ. 2020)
70+
ร้านค้าในพื้นที่ลาดพร้าว 101
44
วินมอเตอร์ไซค์รับจ้างที่ร่วมโครงการในพื้นที่แรก
3–5
ตารางกิโลเมตร คือขนาดพื้นที่ที่โมเดลนี้ออกแบบมาให้ทำงาน
โมเดล
สหกรณ์แพลตฟอร์มแบบหลายผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย
แทนที่จะมีเจ้าของเพียงกลุ่มเดียว ตามสั่ง-ตามส่งออกแบบให้ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียสามฝ่าย — ร้านค้า วินมอเตอร์ไซค์รับจ้าง และผู้บริโภค — เป็นเจ้าของและร่วมบริหารแพลตฟอร์มด้วยกัน กติกาต่าง ๆ เกิดจากการตกลงร่วมกันในวงประชุมที่จัดขึ้นอย่างสม่ำเสมอ ไม่ใช่ประกาศจากส่วนกลาง
แนวคิดนี้ได้รับแรงบันดาลใจจากขบวนการ platform cooperativism หลังจากทีมงานเข้าร่วมหลักสูตรออนไลน์ของ Platform Cooperativism Consortium ในปี 2563
ร้านค้า
ตั้งราคาเอง ได้รับเงินเต็มจำนวน และมีเสียงในการกำหนดกติกา
วินมอเตอร์ไซค์รับจ้าง
ทำงานในระบบวินเดิมที่มีอยู่ ไม่ถูกดึงออกจากจุดจอด และไม่ถูกลงโทษด้วยระบบคะแนน
ผู้บริโภค
จ่ายค่าส่งตามจริง เห็นต้นทุนอย่างโปร่งใส และเงินยังหมุนอยู่ในชุมชน
สิ่งแวดล้อม
ส่งอาหารโดยไม่ต้องทิ้งพลาสติก
ที่ภูเก็ต ตามสั่ง-ตามส่งร่วมกับ GIZ และมูลนิธิเพื่อสิ่งแวดล้อมภูเก็ต ดำเนินโครงการ “Less Plastics in Phuket” โดยเปลี่ยนจากบรรจุภัณฑ์พลาสติกใช้ครั้งเดียว มาเป็นปิ่นโตที่ใช้ซ้ำได้
- ออเดอร์แรก ลูกค้าได้รับอาหารในปิ่นโตโดยไม่มีค่าใช้จ่าย
- ออเดอร์ถัดไป คืนปิ่นโตใบเดิมให้วิน หรือวางมัดจำ 270 บาทซึ่งคืนได้เมื่อส่งปิ่นโตคืน
- เป้าหมายคือให้ปิ่นโตหมุนเวียนในระบบ มากกว่าการเก็บเงินมัดจำ
โครงการนี้เชื่อมโยงกับโครงการ “Rethinking Plastics – Circular Economy Solutions to Marine Litter” ซึ่งได้รับทุนสนับสนุนจากสหภาพยุโรปและกระทรวงเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนาแห่งสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี
สิ่งที่เราเรียนรู้
บทเรียนจากการลองผิดลองถูก
ต้องคุยกันทั้งวง ไม่ใช่ทีละฝ่าย
ความสำเร็จต้องอาศัยความร่วมมือของเครือข่ายในพื้นที่ และการพูดคุยอย่างต่อเนื่องกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทุกฝ่ายพร้อมกัน
ภูเก็ตทำได้ครบสามด้าน
โครงการที่ภูเก็ตแสดงให้เห็นความเป็นไปได้ในการบูรณาการเป้าหมายทางเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมเข้าด้วยกัน
ทิศทางต่อไป
เปรียบเทียบสองโมเดลความเป็นเจ้าของ
งานวิจัยระยะถัดไปเปรียบเทียบผลลัพธ์ระหว่างโมเดลสหกรณ์หลายผู้มีส่วนได้ส่วนเสียที่ภูเก็ต กับโมเดลสหกรณ์ผู้ทำงานที่วางแผนไว้ที่สุราษฎร์ธานี โดยพิจารณาทั้งประสิทธิภาพการดำเนินงานและคุณภาพของความร่วมมือระหว่างผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย